Làm cha làm mẹ

Chị than thở: "Nó mới 3 tuổi mà như ông vua con, chẳng sợ ai trong nhà".

Tại Trung tâm tư vấn giáo dục hướng nghiệp trẻ TP HCM, một trong những vấn đề được các bậc cha mẹ hỏi thường xuyên là bị con cái "ăn vạ".

Con trai của chị Oanh, nhân viên siêu thị thường dùng chiêu "đập đầu vào tường" để bắt mẹ chiều theo ý mình. "Sáu tuổi rồi mà nó không biết đi, chỉ biết chạy. Mỗi lần không vừa ý điều gì, nó chạy nhanh đến mức tôi muốn đứng tim", chị kể về con mình.

Đứa trẻ không hề biết khống chế cha mẹ, người thân nếu không được... huấn luyện. Cậu bé Bảo, phường 1, quận Tân Bình, TP HCM làm cho cả nhà như ngồi trên đống lửa mỗi khi nó ăn. Ông nội gõ trống, bố làm trò, mẹ chỉ trỏ hết cái này đến cái kia... Và cả nhà đều phải nhẹ giọng trước cô giúp việc vì đó là người duy nhất có thể đút hết một chén cơm cho đứa cháu đích tôn của một gia đình giàu có.

Trong suốt mỗi bữa ăn, cô giúp việc phải ca hát, múa may và luôn có một cái thau nhỏ kế bên, đề phòng thằng bé ói. Nguyên nhân là do từ lúc con trai bé xíu, mỗi lần bé bị ọc sữa hay ói là bà mẹ hốt hoảng, cả nhà bấn loạn như xảy ra chuyện đại sự. Dần dần, bé hiểu rằng có thể dùng chuyện ăn uống gây áp lực với cha mẹ, ông bà. Muốn mọi người chết khiếp, cậu chỉ cần ói hết chén cơm.

Bác sĩ tâm lý trị liệu người Mỹ, Vincent J Carbone, một chuyên gia về các vấn đề rối loạn tâm lý, chậm phát triển ở trẻ em phân tích: Hành vi xấu của trẻ bắt đầu từ tự phát như trẻ ói, chạy té, tè ra quần... dẫn đến những phản ứng tự nhiên của cha mẹ như sợ hãi, xuýt xoa, hốt hoảng, la mắng... Các phản ứng này được coi là những kích thích tiêu cực. Dần dần, trẻ rất thích làm cho cha mẹ thay đổi cảm xúc, đang vui chuyển sang lo, đang im lặng trở nên lớn tiếng, đang ngồi yên chuyển sang chạy...

Kích thích tiêu cực của cha mẹ thường theo hai hướng: quá lo, quá xót con hoặc giận dữ. Với trẻ, được nhìn thấy cha mẹ "diễn xuất" theo kiểu nào cũng rất thú vị. Trẻ chưa hề biết xấu hay tốt, chỉ nhận ra mình sung sướng khi có người chú ý và biểu lộ cảm xúc trước các kiểu làm trò của nó.

Đến khi nhận thức được có thể khống chế cha mẹ bằng hành vi của mình, trẻ sẽ sử dụng chúng khi muốn đòi hỏi một điều cụ thể và biết đe dọa: "Nếu ba mẹ không mua đồ chơi, không cho con xem TV thì con sẽ ói, lăn ra đất, đập đầu vào tường...". Nhiều phụ huynh hoảng sợ đã "mặc cả" với con. Vì thế, họ vô tình tập cho con tính toán giá trị của món quà để xem có nên chấp nhận điều kiện hay không.

Lý tưởng nhất là ngay khi bắt đầu dạy con, bố mẹ không vô tình làm khán giả cho bé. Bác sĩ Corbone đưa ra ví dụ: Khi con ói, bà mẹ bình tĩnh để bé ói hết rồi dọn dẹp. Tất nhiên, mẹ sẽ phải tìm hiểu nguyên nhân để nếu có vấn đề sẽ điều trị cho con. Con ngã, bố mẹ cũng bình tĩnh, bảo con tự đứng lên, chăm sóc vết trầy xước và dặn dò con phải cẩn thận.

Ngoài ra, bố mẹ nên thông báo cho con những hình phạt khi nó có các hành vi xấu. Ví dụ, nếu con vào toalet đi vệ sinh, con sẽ được xem TV, đi chơi cùng bố mẹ. Ngược lại, nếu con thải tùm lum trong nhà thì sẽ bị phạt: không được chơi đồ chơi, không được xem TV... Những hình phạt phả